Pamięć południa Teneryfy
Południe Teneryfy przez dekady swojej gwałtownej turystycznej transformacji zdążyło już niemal zapomnieć o tym, co działo się tu przed erą kurortów i autostrad. A jednak wśród wzgórz i wąwozów wciąż tkwi pamięć o dawnym życiu. Kluczem do niej okazuje się droga TF-28 – niegdyś główna arteria wyspy, dziś zapomniana, drugorzędna jezdnia. To właśnie jej historia stała się inspiracją dla nietuzinkowego projektu artystycznego, który na nowo odkrywa to, co przez lata pozostawało w cieniu.
Projekt, który wyrósł z jednej drogi
Pomysłodawczynią inicjatywy jest Rocío Eslava, fotografka i menedżerka kultury, która przed laty przeprowadziła się na Teneryfę. Zafascynowana dawną drogą – w opozycji do nowoczesnej autostrady – zaczęła przyglądać jej się bliżej. To, co początkowo miało być indywidualną pracą, już w 2021 roku przerodziło się w zalążek czegoś znacznie większego. „Było tego zbyt wiele na jedną osobę” – wspomina Eslava.
Tak narodził się projekt „Carretera Vieja”. Obecnie pracuje nad nim sześć fotografek o różnych ścieżkach artystycznych: Lilia Ana Ramos, Lucía Pitters, Andrea Alvarado, Valle Martín Palenzuela, Zireja i sama Rocío Eslava. Łączy je wspólne zainteresowanie przestrzenią i przekonanie, że dawna TF-28 to coś więcej niż asfalt – to nić, na którą nawleczone są losy ludzi i krajobrazu.
Każda artystka, inne spojrzenie
Projekt, dofinansowany przez hiszpańskie Ministerstwo Kultury, nie jest jednolitą opowieścią. Każda z sześciu autorek rozwija własny, kameralny wątek, a całość tworzy wielogłosowy portret południowej Teneryfy.
Valle Martín Palenzuela skupia się na wąwozach i mostach – elementach krajobrazu, które uświadomiły jej, jak wiele miejscowych perspektyw pozostaje niezauważonych. Rocío Eslava bada z kolei wulkaniczny piach (jable) i pumeks, czyli materiały, które dzięki wiedzy wiejskich mieszkańców zamieniano w żyzną glebę. Dla niej droga to swoiste cięcie odsłaniające kolejne warstwy czasu.
Lilia Ana Ramos analizuje gospodarkę wodną i jej związek z zanikiem rolnictwa, Lucía Pitters sięga do rodzinnych wspomnień, by odtwarzać historie sprzed lat, a Andrea Alvarado postawiła na bezpośrednie włączenie mieszkańców – rozdaje analogowe aparaty, by to oni sami mogli opowiedzieć swoją wizję otoczenia.
Kobiecy punkt widzenia i praca u podstaw
Choć „Carretera Vieja” nie ma charakteru otwartej deklaracji feministycznej, perspektywa kobiet przenika go w naturalny sposób. „Gdy pracują kobiety, relacja wygląda inaczej” – zauważa Valle Martín Palenzuela. – „Więcej w niej słuchania i dawania sobie czasu”. W projekcie szczególnie ważne jest to, że włącza głosy mieszkanek, które przez lata miały ograniczony udział w opowiadaniu o swojej okolicy. Najlepszym przykładem jest inicjatywa Andrei Alvarado w dzielnicy Icor – rozdane aparaty trafiły głównie w ręce kobiet, które teraz mogą same pokazać, jak postrzegają swoje otoczenie.
Artystki nie pracują w odosobnieniu. Prowadzą też warsztaty i działania animacyjne z mieszkańcami miejscowości wzdłuż drogi: w Guía de Isora współpracują z lokalnym stowarzyszeniem kobiet Arcoíris, a w Arico angażują grupy międzypokoleniowe.
Wystawa w symbolicznym miejscu i plany na przyszłość
Kulminacją dotychczasowej pracy ma być wystawa zbiorowa pod kuratelą Dalii de la Rosy, planowana na koniec czerwca. Odbyć się ma w miejscu pełnym symboliki – dawnym domu robotników drogowych (casa de peones camineros) przy 25. kilometrze TF-28 w średniogórskich rejonach Candelarii. Sam budynek, związany z infrastrukturą drogi, idealnie współgra z główną ideą projektu.
Wystawa pokaże tylko część materiału powstałego w ostatnich latach. Jak podkreślają artystki, to projekt wciąż w fazie ekspansji. Kolejnym krokiem będzie publikacja serii fotoksiążek. „Nie chcemy, żeby to była książka jednej autorki” – zaznacza Rocío Eslava. – „Ważniejsze jest dla nas to, co kolektywne, a nie indywidualna autorstwo”.
Uważne spojrzenie w czasach turystycznego tsunami
„Carretera Vieja” to nie tylko artystyczny eksperyment, ale i próba krytycznej refleksji nad gwałtowną presją turystyczną, która od lat zmienia wyspę. Projekt proponuje powolne, uważne spojrzenie na średniogórza – przestrzeń, która często wypada poza główny nawias turystycznych przewodników. To gest ocalenia pamięci o dawnych sposobach życia, praktykach rolniczych i krajobrazach, które wciąż są żywą częścią tożsamości Teneryfy.
Najświeższe wieści z Wysp Kanaryjskich
Codzienne newsy, alerty pogodowe i praktyczne informacje – prosto z wysp, po polsku. Mieszkamy tu i wiemy co się dzieje, zanim trafi do mediów. Wszystko publikujemy na naszym kanale WhatsApp – bez pośredników, bez algorytmu.
Teneryfa inwestuje w wodę: sześć nowych zbiorników retencyjnych dla rolnictwa
Mieszkańcy Wysp Kanaryjskich chcą zmiany modelu turystycznego
Romería w Los Realejos: Tradycja, autentyczność i wspólne świętowanie
Odkrycie świątyni Inków na okładce National Geographic
Kultowa restauracja na Teneryfie działa od lat 50. Znów jest o niej głośno
Camilo na Teneryfie: „To będzie mój pierwszy koncert w tym roku”
Dzień Wysp Kanaryjskich: które sklepy są otwarte na Teneryfie?
Papież Leon XIV odwiedzi centrum dla migrantów na Teneryfie
Lopesan rewitalizuje historyczne gospodarstwo Veneguera na Gran Canarii
