200 lat aluvion 1826 teneryfa

200 lat po kataklizmie na Teneryfie. Pamięć wraca

pogoda /

Audio generowane przez AI (Readerr) - może zawierać błędy

Opracowanie przy pomocy sztucznej inteligencji na podstawie informacji hiszpańskojęzycznych. Źródło pod artykułem.

„O dziewiątej rano wody się zatrzymały, choć nie do końca, a chmury wycofały się w góry na jakieś 25–30 minut. W tym krótkim czasie niektórym udało się wyjść z domów, a każdy sądził, że jest jedynym, który ocalał, bo w zdrowym rozsądku oceniał, że wszyscy inni zginęli w owej strasznej nocy”. Te słowa pochodzą z kroniki, w której proboszcz Realejo Alto, Antonio Santiago Barrios, utrwalił dla potomności przebieg największego udokumentowanego kataklizmu meteorologicznego w historii Wysp Kanaryjskich. Były to dni pełne trwogi, naznaczone śmiercią ludzi i utratą domów – w ten weekend mija dokładnie 200 lat od tych wydarzeń.

Kronika, która przetrwała dwa wieki

Duchowny nie potrzebował wielkich ozdobników stylistycznych, by oddać skalę i brutalność tragedii. „Nigdy mieszkańcy wyspy Teneryfa, od czasów podboju, nie widzieli ani nie doświadczyli wydarzenia tak żałosnego ani takiego, które bardziej powinno pozostać w pamięci ludzi, jak to, które miało miejsce w roku 1826, w nocy z 7 na 8 listopada” – zapisał na początku dokumentu, który dwa stulecia później nabiera wyjątkowej wartości historycznej.

Nawałnicę z 1826 roku nazywa się także burzą lub wichurą św. Florencjusza (od wspomnienia tego świętego przypadającego 7 listopada). Żywioł dotknął cały archipelag, choć to na Teneryfie skupiła się większość ofiar śmiertelnych. Mimo swej skali pamięć o owej niedoli z czasem się zacierała. „Przez blisko dwa stulecia nawałnica została zapomniana w zbiorowej pamięci Kanaryjczyków” – wskazuje Stowarzyszenie na rzecz Pamięci Nawałnicy z 1826 roku (AMA), które stało się jednym z głównych motorów przywracania temu zjawisku należytego miejsca. „Dopiero w 2010 roku badanie Uniwersytetu La Laguna przywróciło wydarzeniu jego rzeczywistą skalę: najgorsza udokumentowana katastrofa meteorologiczna na Wyspach Kanaryjskich, cyklon tropikalny porównywalny ze współczesnymi huraganami atlantyckimi” – dodaje stowarzyszenie.

Jak rodziła się katastrofa

Świadectwo Antonia Santiago Barriosa pozwala odtworzyć, jak dojrzewała katastrofa. Proboszcz rozpoczyna opowieść jeszcze przed nawałnicą. „W dniach 3 i 4 listopada odczuwano bardzo dokuczliwe upały” – pisze. Świt 7 listopada również nie przynosił uspokajających sygnałów: „Bardzo ciemny, ponury, pełen chmur i z jakimś wiatrem”. Sytuacja się pogarszała i przerodziła się w terror.

„O ósmej wieczorem wśród ludzi panował już wielki popłoch z powodu gwałtowności wody, a wiatr napawał strachem; słychać było tylko ogólny szum dochodzący zewsząd, wywołany wiatrem, wodą i wąwozami; sąsiedzi, choćby mieszkali najbliżej siebie, krzycząc nie słyszeli się nawzajem, a choćby wzywali pomocy, nie mogli jej sobie udzielić, bo nie odważali się ani nie mogli wyjść za drzwi swoich domów, wszyscy oczekując śmierci w gwałtowności wiatru, wody i pod gruzami domów, których dachy nie mogły znieść ciężaru wody i wiatru; nie zostało nic, co by nie doznało jakichś szkód” – relacjonuje.

Gwałtowność żywiołu utrzymywała się przez wiele godzin i osiągnęła szczyt nad ranem. „Zewsząd wiał wiatr i uderzała woda, a wszędzie widziano błyskawice” – wskazuje kapłan, który dalej stwierdza, że „wiele osób sądziło, że morze przychodzi zalać ziemię”. Obrazy następnego poranka opisuje z tą samą siłą.

„Nie wąwozy, lecz rozległe morze”

Również w tym miejscu tekst przesiąknięty jest niepokojem i zasługuje na dosłowne przytoczenie: „O, cóż za straszny obraz przedstawiała cała dolina La Orotava i otaczające ją łańcuchy wysokich gór! Nie słychać było nic innego jak tylko potężny huk wąwozów i smutne lamenty tych, którzy płakali – jedni z powodu utraty dzieci, inni rodziców, braci i przyjaciół; a niemal wszyscy z powodu utraty swych posiadłości, domów, zwierząt itd.; wszystkie rozpadliny skalne były tyluż wąwozami, z których każdy był wystarczający, by wywołać grozę. Wąwozy, które brały początek na szczycie, nie były wąwozami, lecz rozległym morzem”.

Późniejsze przemierzanie zniszczonych terenów przez proboszcza pozwoliło udokumentować rozmiar zniszczeń. Opowiada, że w jednym z wąwozów natrafiono na „najstraszniejszy obraz”. I kontynuuje: „Można stwierdzić, że było tam niemal tyle samo ciał martwych, co żwirem zasypanych; wśród nich były ciała ludzi, wołów, osłów, świń, kóz, owiec, psów, koni itd. Drewno, które było niegdyś częścią domów, fragmenty wielkiego obcego statku, który w tych okolicach zatonął w noc nawałnicy; dużo chrustu z janowca, kawałki skrzyń i krzeseł; słowem, gdziekolwiek się spojrzało, widziało się tylko smutne przedmioty i przypomnienia zniszczeń wywołanych przez nawałnicę”.

Setki ofiar i zniszczone domy

AMA podaje, że udokumentowano aż 370 ofiar śmiertelnych i ponad 650 zniszczonych domów. Skutki w dolinie La Orotava były niszczycielskie. Tragedia odbiła się jednak mocno także w dolinie Güímar oraz w innych gminach Teneryfy, jak La Laguna czy San Juan de la Rambla, gdzie obecnie Casa de los Alonso del Castillo przy ulicy La Alhóndiga, z tablicą w górnej części, jest jednym z niemych świadków tamtej wichury.

Znamienne jest to, że Teneryfa skupiła największą liczbę ofiar śmiertelnych, ale to Gran Canaria odnotowała większe szkody w infrastrukturze. Prezes AMA, Leopoldo Álvarez, podkreśla, że na pierwszej z wysp straty wyniosły od 50 do 60 milionów reali, podczas gdy na drugiej sięgnęły 200 milionów. Álvarez, który dysponuje encyklopedyczną wiedzą o tych wydarzeniach, przypomina kontekst: w 1826 roku na Teneryfie nie istniały mosty ani systemy kanalizacji, którymi dysponowała już Gran Canaria, dlatego z góry potencjał szkód materialnych był większy na tej drugiej wyspie.

Stowarzyszenie, które przywraca pamięć

Stowarzyszenie na rzecz Pamięci Nawałnicy z 1826 roku powstało w 2025 roku, by badać, chronić i upowszechniać dokumentację związaną z katastrofą. Na jego czele stoją Leopoldo Álvarez i José Luis Hernández, związani od około 20 lat z początkami Kanaryjskiego Stowarzyszenia Meteorologicznego. Wystarczy rzut oka na stronę projektu, by dostrzec niemały wysiłek badawczy i popularyzatorski, który – jak określa go nawet delegat terytorialny Państwowej Agencji Meteorologicznej (Aemet) na Wyspach Kanaryjskich, David Suárez – jest „wyjątkowy”.

Pytany o nawałnicę Suárez wskazuje jedną z najważniejszych zagadek tego zjawiska i powód, dla którego niektóre dane pozostają nieznane: wydarzyło się ono w epoce przedinstrumentalnej, gdy nie istniała sieć obserwacyjna zdolna dostarczyć wystarczających danych, by odtworzyć jego przebieg. „Hipotezy, że mogła to być struktura o pochodzeniu tropikalnym, nie można wykluczyć” – zauważa ostrożnie. Technik wzywa też do refleksji nad „podatnością na zagrożenia” w „terytorium coraz bardziej zaludnionym”, ale w czasach, gdy dostępna jest również technologia, która pomogłaby „znacznie” zminimalizować skutki podobnej sytuacji meteorologicznej.

Zaginiona figura Matki Bożej z Candelarii

Jedną z najbardziej rzucających się w oczy strat materialnych nawałnicy była utrata dawnej figury Matki Bożej z Candelarii. Wezbrana woda zniszczyła część jej świątyni i porwała do morza oryginalną rzeźbę, która nigdy się już nie odnalazła. Dzieło zastąpiono później figurą wykonaną przez rzeźbiarza Fernanda Estéveza. Właśnie zniknięcie tamtej rzeźby stanowi oś wystawy „Desaparecida. La Virgen de Candelaria y el temporal de 1826” („Zaginiona. Matka Boża z Candelarii i nawałnica z 1826 roku”), zorganizowanej przez Casa Museo Cayetano Gómez Felipe pod patronatem Wydziału Dziedzictwa Kulturowego Rady Miejskiej La Laguny, której kuratorem jest historyk Carlos Rodríguez Morales.

Wystawa wpisuje się w inicjatywy upamiętniające, realizowane w ostatnim czasie w różnych punktach Teneryfy, by przywrócić pamięć o katastrofie. Inne z nich to instalacja w La Orotava rzeźby „Memoria del Agua” („Pamięć wody”) autorstwa Isidra Portocarrero, umieszczenie tablicy w La Guancha oraz nadzwyczajna procesja Matki Bożej z Candelarii zaplanowana na najbliższą niedzielę.

Źródło

Przewijanie do góry
Share via
Facebook
X (Twitter)
LinkedIn
Mix
Email
Print
Copy Link
Copy link
CopyCopied