Opracowanie przy pomocy sztucznej inteligencji na podstawie informacji hiszpańskojęzycznych. Źródło pod artykułem.
Noc kosmicznych spektakli na Wyspach Kanaryjskich
Na kilka godzin przed jednym z największych zaćmień Słońca, jakie widziały Wyspy Kanaryjskie od dwóch dekad, oraz gdy niebo rozświetlały zielone smugi Perseidów, doszło do kolejnego niezwykłego wydarzenia. Śmiała asteroida zbliżyła się do Ziemi bardziej niż jakikolwiek inny obiekt w tym roku. Kosmiczna skała wielkości autobusu, nazwana 2026 PC6, została dostrzeżona z Wysp Kanaryjskich w odległości zaledwie 14 573 kilometrów od naszej planety.
Oznacza to, że asteroida przez kilka godzin dzieliła orbitę z satelitami geostacjonarnymi, które znajdują się około 20 200 kilometrów nad Ziemią i zapewniają nam działanie systemów GPS. Obiekt, wypatrzony przez kanaryjską placówkę teleskopowego systemu obrony planetarnej Atlas, przemknął z jednej strony naszej planety na drugą w zaledwie jeden dzień, nie czyniąc żadnych szkód.
Jak odkryto asteroidę?
Dokładnie rzecz ujmując, 2026 PC6 została namierzona przez system Atlas-Teide – sieć 16 małych teleskopów Instytutu Astrofizyki Wysp Kanaryjskich (IAC), znajdujących się w Obserwatorium na Teide. Mała asteroida – bo w skali astronomicznej rozmiar dziesięciu metrów jest wręcz znikomy – przeleciała nad Wyspami Kanaryjskimi z „zawrotną prędkością”.
Według obliczeń IAC, asteroida przemierzała niebo z prędkością dwóch stopni na sekundę, co oznacza, że w ciągu godziny pokonywała jedną trzecią całej kopuły niebieskiej. Innymi słowy, w ciągu każdej minuty bolid był w stanie pokonać na niebie dystans równy czterem pełnym Księżycom ustawionym w jednej linii.
Do maksymalnego zbliżenia doszło o godzinie 1:50 nad ranem 12 sierpnia, czyli zaledwie kilka godzin przed zbiegiem dwóch innych astronomicznych widowisk: zaćmienia Słońca i roju meteorów Perseidów. Co ciekawe, szesnaście „oczu” teleskopu Atlas zauważyło zbliżającą się asteroidę już dzień wcześniej – o 2:20 nad ranem 11 sierpnia ten łowca niebezpiecznych asteroid wiedział już o jej nadchodzącej wizycie.
Misja Atlas-Teide
„Wykrywanie obiektów takich jak 2026 PC6 to właśnie priorytetowy cel systemu Atlas” – podkreśla Javier Licandro, badacz IAC odpowiedzialny za projekt Atlas-Teide. Ten tropiciel niebezpiecznych planetoid został zaprojektowany po to, by odkrywać ciała niebieskie tak małe, ciemne i szybkie, że zwykle pozostają niewidoczne dla innych teleskopów, dopóki nie zbliżą się wystarczająco do Ziemi.
„Odkrycie go i możliwość prześledzenia jego trajektorii dowodzi, że ta placówka na Teide spełnia funkcję, do której została zaprojektowana” – podkreśla badacz. Znajomość tych informacji jest kluczowa dla podjęcia działań, które uchronią ludność przed groźnymi skutkami ewentualnego uderzenia.
„Możemy przewidzieć trajektorię i wiedzieć, gdzie i kiedy asteroida uderzy w Ziemię, z co najmniej jednodniowym wyprzedzeniem” – wyjaśnia Licandro, zapewniając, że gdyby obiekt był większy, można by go wykryć nawet kilka dni wcześniej. Ten sam system służyłby do ostrzegania przed wszelkiego rodzaju obiektami, które mogą dotrzeć do naszej planety, ponieważ nawet tak mała asteroida jak 2026 PC6 mogłaby wyrządzić na Ziemi szkody.
Czy grozi nam niebezpieczeństwo?
W tym przypadku asteroida w dużej mierze rozpadłaby się podczas wchodzenia w atmosferę, ale zrobiłaby to z taką prędkością, że mogłaby wygenerować falę uderzeniową. „Powstałaby ogromna eksplozja w atmosferze, która mogłaby spowodować poważne szkody osobiste i w infrastrukturze” – wskazuje Licandro.
Paradigmatycznym przykładem tego typu zdarzeń jest bolid – tylko nieco większy od asteroidy, którą właśnie wykryto – który spadł na rosyjskie miasto Czelabińsk w 2013 roku. Meteoryt przeleciał nad kilkoma prowincjami i miastem w chwili wchodzenia w atmosferę ziemską, aż uderzył 80 kilometrów od tej miejscowości. Podczas eksplozji uwolnił energię 500 kiloton, trzydzieści razy większą niż bomba atomowa zrzucona na Hiroszimę. „Powstała fala uderzeniowa, która wybijała szyby i dachy, a ponad 1500 osób odniosło obrażenia” – przypomina badacz.
Dlatego posiadanie informacji z wyprzedzeniem jest kluczem do podjęcia działań z zakresu ochrony ludności. „Jeśli wiemy, że uderzenie nastąpi następnego dnia, możemy ostrzec ludzi, aby nie zbliżali się do okien lub po prostu je otworzyli” – zauważa Licandro. W tym sensie Atlas-Teide „spełnia funkcję, do której został zaprojektowany, a która polega nie na czym innym, jak na obserwowaniu nieba, aby dać nam możliwie najwcześniejsze ostrzeżenie przed potencjalnym uderzeniem” – dodaje.
Globalna sieć obrony planetarnej
Ten tropiciel asteroid zlokalizowany na Teide jest jednym z pięciu węzłów, które tworzą projekt Atlas (od angielskiego Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) na całym świecie. Ten system wczesnego wykrywania i ostrzegania przed asteroidami jest finansowany przez NASA i opracowany przez Uniwersytet Hawajski. Został pomyślany do wykrywania ciał zbliżających się do Ziemi i zapewnienia jak największego marginesu ostrzeżenia przed ewentualnym uderzeniem.
„Istnieją inne projekty pełniące podobną funkcję, takie jak teleskop Pan-Starrs czy program naukowy Catalina Sky Survey (CSS), które potrafią wykrywać mniejsze obiekty, ale na bardziej ograniczonym obszarze” – wyjaśnia naukowiec. Atlas-Teide został zainstalowany w styczniu 2025 roku w obserwatorium na Teneryfie, stając się trzecim węzłem, który ten międzynarodowy projekt ma na półkuli północnej (ten oraz dwa zainstalowane na Hawajach). Sieć łowców asteroid uzupełniają dwa kolejne teleskopy na półkuli południowej: jeden w Chile i piąty w Republice Południowej Afryki.
„Dzięki tej sieci jesteśmy w stanie wykryć jeden na cztery obiekty zbliżające się do Ziemi” – podkreśla Licandro. Zbudowany i zainstalowany przez IAC w Obserwatorium na Teide, Atlas-Teide jest obsługiwany każdej nocy we współpracy z Uniwersytetem Hawajskim i jest w stanie przeskanować jedną czwartą nieba każdej nocy. „Gdy wszystkie pięć węzłów działa, możemy prowadzić obserwacje całej kopuły niebieskiej” – dodaje.
Co już odkryto?
Podczas nocy badacze wytężają wzrok, by dostrzec dziwne błyski światła na niebie. „Szukamy obiektów, które poruszają się lub zmieniają swoją jasność w ciągu nocy” – wyjaśnia naukowiec. Odkąd rozpoczął pracę (w maju 2025 roku), węzeł znajdujący się u podnóża wulkanu Teide odkrył około dwudziestu obiektów NEA (skrót od Near-Earth Asteroids, czyli asteroid bliskich Ziemi), zgłosił pozycję i jasność ponad 5000 takich obiektów, a także zaobserwował ponad tysiąc detekcji potencjalnych supernowych, z których potwierdzono i sklasyfikowano prawie dwieście.
Asteroida 2026 PC6 jest pierwszą z trzech planetoid bliskich Ziemi odkrytych ze szczytów Teneryfy w sierpniu 2026 roku. Ta mała asteroida nie zbliży się ponownie do Ziemi aż do 2037 roku. „A nawet wtedy znajdzie się 1000 razy dalej niż teraz” – podsumowuje badacz.
Fakt, że nasza planeta i orbita asteroidy pokrywają się, nie jest niczym powszechnym. „Ziemia musi przejść przez ten sam punkt, więc takie zdarzenie może się powtórzyć, ale dopiero po bardzo długim czasie”. Ta sama asteroida odwiedziła już naszą planetę trzykrotnie: w 1948, 1961 i 1989 roku. I w żadnym z tych przypadków nie znalazła się tak blisko Ziemi, jak w ten sierpniowy poranek.
Najświeższe wieści z Wysp Kanaryjskich
Codzienne newsy, alerty pogodowe i praktyczne informacje – prosto z wysp, po polsku. Mieszkamy tu i wiemy co się dzieje, zanim trafi do mediów. Wszystko publikujemy na naszym kanale WhatsApp – bez pośredników, bez algorytmu.
Ewolucyjna zagadka: jak jaszczurki skolonizowały Wyspy Kanaryjskie
Nietoperze z Teneryfy: tajni strażnicy leśnego ekosystemu
Teide pod ochroną: koniec z bezkarnością w parku narodowym
Festiwale na Wyspach Kanaryjskich wobec zmian klimatu
Kontrowersyjna farma fotowoltaiczna na Teneryfie. Zajmie 5 hektarów
Instytut Astrofizyki Wysp Kanaryjskich przygotowuje się do wielkiego zaćmienia. Projekt NATE nabiera tempa
Kanary w tyle za resztą kraju. Tylko 21% energii z OZE w 2025 roku
Trzęsienia ziemi na El Hierro i Teneryfie. To naturalne zjawisko na Wyspach Kanaryjskich
Paw schwytany w Parku Narodowym Teide po kilku dniach wędrówki
