garachico plan ochrony zabytkow 2027

Garachico: zabytek, który od dekad czeka na plan ochrony

Turystyka /

Audio generowane przez AI (Readerr) - może zawierać błędy

Opracowanie przy pomocy sztucznej inteligencji na podstawie informacji hiszpańskojęzycznych. Źródło pod artykułem.

Spacer po ulicach starego miasta Garachico to prawdziwa lekcja historii. To jeden z najlepiej zachowanych zespołów architektonicznych na Wyspach Kanaryjskich – co widać już choćby po brukach ulicy Esteban de Ponte czy po przejściu przez centralny plac San Francisco. Ochrona tego dziedzictwa zależy jednak od dokumentu urbanistycznego, który – według przewidywań władz gminy – ma zostać przyjęty w pierwszej wersji w pierwszych miesiącach 2027 roku. Prace nad nim trwają od dziesięcioleci. Chodzi o plan specjalny.

Status dobra kultury i obowiązek ochrony

W 1994 roku rząd Wysp Kanaryjskich uznał historyczny zespół Garachico za dobro kultury (Bien de Interés Cultural, BIC). Nie tylko ze względu na liczbę nieruchomości i budynków o dużej wartości zabytkowej, ale także na samo tkankę i układ urbanistyczny, który ma ogromną wartość. Ten status – zgodnie z kanaryjską ustawą o dziedzictwie kulturowym – wiąże się z obowiązkiem wprowadzenia planu specjalnej ochrony, nawet jeśli istnieje już inny instrument planistyczny, taki jak plan ogólny zagospodarowania przestrzennego (PGO).

Szczegółowa organizacja urbanistyczna to obowiązek i niezbędny przewodnik, który określa, co zostaje zachowane, co może zostać przekształcone i na jakich warunkach. Wszystko to na terenie niewielkiego ośrodka, w którym mieszka nieco ponad 1700 osób, a który codziennie odwiedzają tłumy turystów.

Podróż w czasie do świetności miasta

Zrozumienie, dlaczego centrum Garachico potrzebuje specjalnej ochrony urbanistycznej, wymaga podróży w czasie, która wykracza poza dzisiejsze biurokratyczne ramy. Miejscowy historyk Cirilo Velázquez Ramos wyjaśnia, że pod koniec XVII wieku istniały tu dwie parafie, szpital, zamek, pięć klasztorów, kilka kaplic, bogate rezydencje i liczne posiadłości ziemskie. Uzupełniały je inne ważne przejawy sztuki sakralnej – rzeźbiarskiej i malarskiej.

„Garachico było w pierwszej połowie XVII wieku siedzibą warsztatu rzeźby sakralnej założonego przez Martína de Andújara, wybitnego ucznia andaluzyjskiego mistrza Martínez Montañésa” – wspomina historyk.

Cztery strefy starego miasta

Układ urbanistyczny centrum Garachico dzieli się obecnie na cztery strefy. Najstarsza, wyznaczona według badań Velázqueza Ramosa na XVI i XVII wiek, rozciąga się od kaplicy San Roque – przy wschodnim wjeździe do gminy – po granicę wyznaczoną przez zamek San Miguel i Puerta de Tierra na zachodzie. To właśnie tutaj skupia się zdecydowana większość zabytkowych budynków wyróżniających się na tle tradycyjnej architektury kanaryjskiej – od mieszkalnej, przez sakralną i rolną, po wojskową.

Pałacowy dom markizów Adeje i hrabiów La Gomera, znany szerzej jako Casa de Piedra, wyróżnia się „pięknem i jakością kamiennej fasady” – podkreśla ekspert. Zwraca też uwagę, że budynek ucierpiał podczas erupcji w 1706 roku. Jego położenie w pobliżu placu San Francisco tworzy harmonijny, dostojny zespół razem z domem markiza de la Quinta Roja, obecnie wiejskim hotelem. Jego początki sięgają końca XVI wieku.

Choć ten budynek uniknął lawy, „późniejszy pożar zniszczył znaczną część obiektu. Ponownie odbudowany służył w latach 1709–1749 jako tymczasowe schronienie dla wspólnoty franciszkanek koncepcjonistek, których klasztor strawił ogień” – opisuje historyk.

Innym przykładem tego typu architektury jest rezydencja El Majuelo, w której obecnie mieszka markiz de Villafuerte. Do domów pańskich dołączają budynki o charakterze rolnym. El Lamero oraz posiadłość La Quinta, położona dalej na zachód od Garachico, to „dwa znakomite przykłady w nierównym stanie zachowania. Rozkład i przeznaczenie ich pomieszczeń wiążą się z funkcją rolniczo-hodowlaną. Jednak jako tymczasowa rezydencja właścicieli ich konstrukcja wykazuje również elementy właściwe miejskim rezydencjom” – zauważa Velázquez Ramos.

Zamek, brama i dawna tłocznia

W Garachico istnieje tylko jeden przykład architektury wojskowej – zamek San Miguel, odbudowany w tym samym miejscu, w którym się znajdował. Według Velázqueza Ramosa był to pierwszy fort, jakim dysponował dawny port dla swojej obrony. W 1993 roku uznano go za dobro kultury.

Charakterystyczna Puerta de Tierra stoi kilkadziesiąt metrów od fortu Villa y Puerto – to dwie różne konstrukcje, ale w tym samym kontekście portowym. Pierwsza odpowiadała za obronę, druga za przyjmowanie i żegnanie towarów przywożonych statkami. Obecnie stojąca brama to ta zamówiona w 1602 roku – szersza od wcześniejszej, zbudowanej w XVI wieku. Towarzyszy jej „inny ważny przykład historii gospodarki wyspy: tłocznia dawnej posiadłości San Juan Degollado”, pochodząca z XVII wieku i „czekająca na pilną i niezbędną renowację” – dodaje historyk.

Kościoły i klasztory – największa monumentalność

Architektura sakralna Villa y Puerto cieszy się „największą monumentalnością” – zdaniem miejscowego historyka. Dowodem jest parafia Santa Ana, uznana za dobro kultury w 2015 roku. Licząca prawie 41 metrów wieża świątyni góruje nad centrum gminy. Budowa rozpoczęła się w 1520 roku i trwała niemal do końca stulecia. Wyróżnia się główny portal wykonany przez mistrzów kamieniarskich Bartolomé Díaza i Manuela Penedo, który go ukończył.

„To podwójne autorstwo, rozpięte między XVI a XVII wiekiem, spowodowało wymieszanie elementów platereskich i renesansowych, z pojawieniem się nawet późnogotyckich, jak wsporniki” – ilustruje historyk. Podczas erupcji budynek spłonął, choć zachował fundamenty i mury zewnętrzne. Odbudowa trwała w latach 1714–1721 pod kierunkiem budowniczego Andrésa Hernándeza Salgado, który „nadał mu proporcjonalny i harmonijny styl renesansowy w łukach i kolumnach, podczas gdy sklepienia wykonano w stylu mudéjar”.

Wieżę Santa Ana, niepodrabialny symbol Garachico, nakazano zbudować w 1605 roku, ale dopiero w 1927 roku „udało się ją zwieńczyć”. Po drugiej stronie stoi kościół Nuestra Señora de los Ángeles, należący do dawnego klasztoru San Francisco. Oba budynki przylegają do siebie. Franciszkański był „pierwszym klasztorem w Garachico, założonym w 1524 roku” – przypomina mieszkaniec Garachico. Ten zespół architektoniczny również ucierpiał w wyniku erupcji, a jego odbudowa rozpoczęła się dwa lata później, w 1708 roku.

Według Velázqueza Ramosa upadek zakonu franciszkanów był już wyraźny na początku XIX wieku, „gdyż w 1817 roku pozostało tylko trzech braci”. Klasztor ostatecznie zamknięto w 1836 roku, a budynek stał się częścią ratusza, który utracił swoją siedzibę w styczniu 1856 roku po sztormie morskim. Klasztor wyremontowano w 1980 roku i uznano za dobro kultury w 2014 roku.

Dominikanie, augustianie i koncepcjonistki

Inny budynek sakralny, należący do zakonu dominikanów św. Sebastiana, stoi przy placu Santo Domingo. Zbudowany w 1601 roku, jest „jednym z najlepszych przykładów architektury wyspiarskiej, z piękną fasadą, w której wyróżnia się siedem zadaszonych balkonów w tradycji portugalskiej”. Jego położenie na wschód od Garachico uchroniło go przed potokami lawy, a obecnie mieści się w nim gminny dom opieki.

Choć nie ma statusu dobra kultury, jest chroniony od 1994 roku, ponieważ znajduje się w granicach historycznego zespołu. Stosunkowo blisko, przy brukowanej ulicy Esteban de Ponte, znajdują się pozostałości budynku, który „mieścił klasztor augustianów, założony w 1621 roku przez kapitana Juliána Moreno. Od 1640 roku był siedzibą kolegium łaciny i studiów artystycznych, prowadząc ważną działalność edukacyjną i kulturalną” – rozwija Velázquez Ramos. W marcu 1697 roku budynek spłonął i nie został w pełni odbudowany aż do 1742 roku. W lutym 1825 roku ponownie strawił go ogień, co przyniosło „definitywny upadek, aż w końcu zamieniono go na prywatny dom rodziny Soler, przybyłej z Alicante” – zaznacza. Obecnie jest siedzibą Fundacji CajaCanarias w Garachico.

Sakralną wartość architektoniczną Garachico dopełnia klasztor franciszkanek koncepcjonistek, wciąż zamieszkany przez ten zakon i uznany za dobro kultury w 2014 roku. To drugi żeński klasztor w Villa y Puerto, „po klaryskach z San Diego, założonym w 1590 roku i rozebranym pod koniec XIX wieku” – relacjonuje historyk. Budynek mniszek powstał jako ostatni – w 1637 roku – ale „jest jedynym, który przetrwał. Jego fundatorem był Cristóbal de Ponte y Hoyo. Choć nie ucierpiał w wyniku erupcji wulkanu, zakonnice musiały go opuścić i wróciły w 1708 roku. Rok później pożar całkowicie zniszczył budynek” – opowiada Velázquez Ramos. Jego bliskość morza przysporzyła też problemów ze strony fal w styczniu 1856 roku.

Wśród wszystkich osobliwości wyróżnia się „element typowy dla wyspiarskich konstrukcji: ajimez, czyli podwójne okno, mieszczące się nad północno-zachodnim narożnikiem” – zaznacza historyk.

Współczesne dzieła w zabytkowej tkance

Wszystkie te przejawy architektury wpisują się w niepowtarzalne ramy miejskiej tkanki. Z biegiem lat doszły do nich inne dzieła współczesne i awangardowe, które czynią z gminy kulturalny punkt odniesienia teraźniejszości. Z końca XX wieku pochodzą rzeźby i pomniki Simóna Bolívara, emigranta kanaryjskiego, popiersie poety Rafaela Albertiego, podobizna założyciela gminy Cristóbala de Ponte oraz marmurowe przedstawienie poświęcone Buntowi Wina.

W poprzednim stuleciu dołączyły dzieła garachiquenio Pascuala Gonzáleza Regalado oraz awangardowe Tensei Tenmoku autorstwa Japończyka Kana Yasudy, a także konstrukcja Ciaboga – dzieło Ortegi Serrady – stojąca na końcu mola portu jachtowego.

Specjalny plan urbanistyczny jest niezbędny, by chronić kontekst dziedzictwa, o którym mówiono, że jego budynki „były liczniejsze i przestronniejsze niż koszary Gibraltaru, a mury solidniejsze niż w kolegiach Oksfordu” – kończy historyk z Garachico Cirilo Velázquez Ramos.

Źródło

Przewijanie do góry
Share via
Facebook
X (Twitter)
LinkedIn
Mix
Email
Print
Copy Link
Copy link
CopyCopied