momia z erques szczyt dziedzictwo teneryfa

Czy mumia z Erques wróci na Teneryfę? Przełomowe sympozjum na wyspie

Kultura i Edukacja /

Audio generowane przez AI (Readerr) - może zawierać błędy

Opracowanie przy pomocy sztucznej inteligencji na podstawie informacji hiszpańskojęzycznych. Źródło pod artykułem.

Szczyt, który może zmienić wszystko

Archeolog i historyk Jorge Onrubia, dyrektor naukowy sympozjum „Diásporas patrimoniales”, które w tych dniach gromadzi na Teneryfie specjalistów krajowych i zagranicznych, bada losy dóbr kultury, które opuściły swoje miejsca pochodzenia, oraz toczące się wokół nich debaty o restytucji. Obrady w TEA Tenerife Espacio de las Artes poświęcone są rozproszeniu dziedzictwa archeologicznego archipelagu, ze szczególnym uwzględnieniem zmumifikowanych szczątków ludzkich przechowywanych w zagranicznych muzeach. Onrubia uważa, że spotkanie może stać się punktem zwrotnym, i przekonuje, że „rozsądnym rozwiązaniem” byłby powrót na wyspę takich eksponatów jak mumia z Erques.

Skąd pomysł na sympozjum i dlaczego właśnie Teneryfa

Dlaczego organizować sympozjum o diasporze dziedzictwa właśnie teraz i dlaczego na Teneryfie? Punktem wyjścia jest program Legado Canario Disperso, zainicjowany przez Dyrekcję Generalną ds. Kultury i Dziedzictwa Kulturowego rządu Wysp Kanaryjskich, którego celem jest udokumentowanie i jak najdokładniejsze zinwentaryzowanie kanaryjskiego dziedzictwa archeologicznego, które wyjechało z wysp i jest rozproszone po krajach Europy i Ameryki oraz po Półwyspie Iberyjskim. Chodzi o poznanie samych zabytków i ich historii, aby móc zaproponować formuły współpracy, wspólnej konserwacji i restytucji. Teneryfa jest szczególnie odpowiednim miejscem, ponieważ znaczna część zmumifikowanych szczątków ludzkich znajdujących się poza archipelagiem pochodzi właśnie z tej wyspy. Sympozjum pozwala nie tylko zapoznać się z doświadczeniami międzynarodowymi, ale też przedstawić situation Wysp Kanaryjskich.

Co archipelag wnosi do debaty

Co Wyspy Kanaryjskie mogą wnieść do tej debaty? Archipelag jest częścią historii rozproszenia dziedzictwa i może podzielić się własnym doświadczeniem. Restytucje zyskały szczególne znaczenie polityczne po II wojnie światowej, a ruchy postkolonialne, dekolonialne i antykolonialne wywierały presję na muzea, by rewidowały swoje zbiory. Przez długi czas instytucje te odrzucały jakąkolwiek restytucję, ponieważ oznaczałaby ona zakwestionowanie ich kolekcji. Dziś sprawa jest obecna w agendzie państw i muzeów. Szacuje się, że ponad 90 proc. dziedzictwa archeologicznego i historycznego krajów Afryki Subsaharyjskiej znajduje się poza Afryką – to około 500 tys. obiektów. Skala nie jest porównywalna z Wyspami Kanaryjskimi, ale refleksja o pochodzeniu dóbr i prawie do ich odzyskania jak najbardziej.

Hiszpania w tyle za sąsiadami

Jaką pozycję zajmuje Hiszpania na tle innych krajów europejskich w kwestii restytucji? Państwa takie jak Francja, Belgia, Holandia czy Wielka Brytania poczyniły duże postępy i mają własne przepisy. Z punktu widzenia prawodawstwa Hiszpania jest w tyle, choć nie aż tak bardzo w samej refleksji. Wyspy Kanaryjskie mają wiele do zaoferowania, bo padły ofiarą grabieży i wywozu dóbr dziedzictwa. Nie zawsze chodziło o kradzieże czy łupy: mumia z Erques wyjechała z Teneryfy jako prezent pewnego Teneryfczyka dla króla Karola III. Nie oznacza to jednak, że operacja była legalna czy sprawiedliwa. W tej materii legalność, prawomocność i sprawiedliwość rzadko szły w parze.

Czy upływ wieków utrudnia roszczenia

Czy to, że niektóre eksponaty opuściły wyspy wieki temu, utrudnia dziś domaganie się ich zwrotu? Historia miała miejsce, ale wciąż ma konsekwencje. Nie możemy zamknąć sprawy stwierdzeniem, że wydarzyła się 500 lub tysiąc lat temu. Przeszłość minęła, ale jest tu z nami i przemawia do nas. Nie chodzi o osądzanie wydarzeń historycznych, lecz o zrozumienie, że ich skutki nadal trwają i wymagają refleksji.

Wyspiarski charakter a restytucje

Czy wyspiarski charakter wprowadza szczególne uwarunkowania, które należy uwzględnić przy planowaniu restytucji? Tak. Trzeba wziąć pod uwagę hiszpańską rzeczywistość, państwo autonomii i różne przepisy o dziedzictwie. Wyspy Kanaryjskie mają ponadto własne rozdrobnienie terytorialne. To wyspy powinny być jednostkami odniesienia, a dobra i szczątki ludzkie powinny wracać do swoich macierzystych wysp. Dyskusja może jednak toczyć się dalej w obrębie każdej z nich. Dużo pracuję w Gáldar i rozumiem, że mieszkańcy pytają, dlaczego niektóre eksponaty mają być w Las Palmas de Gran Canaria, skoro istnieją warunki, by przechowywać je w ich gminie. Dlaczego proces restytucji miałby zatrzymywać się na stolicy albo na Cabildo?

Kto negocjuje z zagranicznymi muzeami

A kto powinien negocjować z zagranicznymi muzeami – bezpośrednio rząd Wysp Kanaryjskich? Restytucje międzynarodowe są negocjowane między państwami. Aby odzyskać dobra znajdujące się w Paryżu, gdzie koncentruje się znaczna część kanaryjskiego dziedzictwa archeologicznego i szczątków ludzkich pozostających poza archipelagiem, będzie musiało negocjować państwo hiszpańskie z francuskim. Wspólnota autonomiczna powinna stanowczo domagać się przed rządem centralnym zwrotu tych eksponatów, ale nie może negocjować bezpośrednio z innym państwem. Trzeba znać ograniczenia prawne i polityczne.

Mumia z Erques na pierwszym planie

Czy zdaniem Onrubii sympozjum przyniesie konkretny postęp w staraniach o mumię z Erques? Bez wątpienia. To kamień milowy i przybyli specjaliści również tak to postrzegają. Spotkanie o takim charakterze praktycznie nie odbywało się dotąd i może wyznaczyć cezurę. W sprawie mumii z Erques istnieje duży opór, ale udało się ponownie umieścić debatę w agendzie publicznej. Im większy rozgłos, tym trudniej będzie państwu utrzymać obecne stanowisko: przechowywać ją w magazynie Narodowego Muzeum Archeologicznego i odmawiać zwrotu. Dla mnie to kwestia prawdy, sprawiedliwości i zadośćuczynienia oraz niezapłacony dług. Mumia z Erques to eksponat ikoniczny, symbol wykraczający poza sam obiekt. Rozsądne jest, by wróciła na wyspę, z której wyjechała – z wolą współpracy i gotowością skierowania sprawy do sądu, gdyby zaszła taka potrzeba.

Dlaczego zabrakło przedstawiciela madryckiego muzeum

Dlaczego na obradach nie ma przedstawiciela Narodowego Muzeum Archeologicznego? Zaproszono jego dyrektorkę, ale poinformowała, że nie może przybyć z powodu problemów z harmonogramem. Nie sądzę, by istniała dyrektywa Ministerstwa Kultury zabraniająca osobom odpowiedzialnym mówić o tych sprawach; odczuwam raczej zażenowanie. To instytucje, które muszą bronić argumentów trudnych do utrzymania.

Czy dziś powtórzyłby się taki wywóz

Mumia z Erques wyjechała z Teneryfy, ponieważ była prezentem dla Karola III. Czy dziś mogłoby dojść do grabieży na taką skalę? Nie. W naszych własnych muzeach tkwi grzech pierworodny: mumie przechowywane na wyspach również były przedmiotem grabieży. Pytanie brzmi, która grabież jest lepsza – ta, która zasila muzea na zewnątrz, czy nasze własne. To problem, który musimy uznać. Na szczęście tego typu praktyki odeszły do przeszłości. Dziś istnieje większa kontrola, a handel dobrami kultury na taką skalę byłby niemożliwy. Teraz pozostaje stawić czoła kolejnemu etapowi: doprowadzić do tego, by dziedzictwo, które wyjechało z wysp, wróciło do swoich miejsc pochodzenia.

Źródło

Przewijanie do góry
Share via
Facebook
X (Twitter)
LinkedIn
Mix
Email
Print
Copy Link
Copy link
CopyCopied