Rząd Wysp Kanaryjskich przeznacza miliony na gminne plany zagospodarowania przestrzennego

Kluczowe wsparcie dla gmin powraca

Rząd Wysp Kanaryjskich ponownie otwiera jedną z najważniejszych ścieżek wsparcia dla samorządów lokalnych: finansowanie planów zagospodarowania przestrzennego. Dyrekcja Generalna ds. Zagospodarowania Przestrzennego i Spójności Terytorialnej, którą kieruje Onán Cruz, uruchomiła 2,3 miliona euro, by już teraz rozpocząć program dotacji na opracowanie, aktualizację lub modyfikację gminnych dokumentów planistycznych. – To kluczowe narzędzie, które w ciągu ostatnich dwóch lat okazało się niezbędne do odblokowania gruntów, zaplanowania wyposażenia terenów i zaspokojenia nowych potrzeb mieszkaniowych – podkreśla Cruz.

Od paraliżu do miliardowych inwestycji

Po przerwie, jaką ten program miał w latach 2021 i 2022 za czasów rządu „paktu kwiatów”, Departament Polityki Terytorialnej Manuela Mirandy przeznaczył od 2023 roku łącznie osiem milionów euro. Minister w swoich wystąpieniach w parlamencie wielokrotnie podkreślał, że „miejskie planowanie przestrzenne jest w centrum strategii” regionalnego rządu. Jako ciekawostkę dyrektor generalny podaje, że „tylko w 2005 roku wnioski gmin o pomoc sięgnęły ośmiu milionów, czyli tyle, ile my zainwestowaliśmy w ciągu trzech lat”. Jego zdaniem ta liczba „mówi sama za siebie, jak ważna jest oferowana przez nas pomoc”. – Celem jest uniknięcie sytuacji, w której wiele gmin, szczególnie tych najmniejszych, wciąż gromadzi zaległości, nie będąc w stanie ponieść kosztów technicznych, prawnych i ekonomicznych wymaganych do przeprowadzenia swoich planów – dodaje Cruz.

Reakcja na kryzys mieszkaniowy i erupcję

Po dwuletnim okresie bezczynności w tej linii pomocy i z powodu kryzysu mieszkaniowego dotykającego Archipelag, Polityka Terytorialna zaczęła działać w 2023 roku, udzielając bezpośredniego wsparcia Radzie Wyspy La Palma oraz gminom dotkniętym erupcją wulkanu Tajogaite. Od 2024 roku przywrócono zwykły, publiczny konkurs ofert z pulą 2,3 miliona euro, a w 2025 roku wzmocniono program dwoma naborami i dodatkowym zwiększeniem budżetu o 500 000 euro. Oficjalnie planuje się, że jeszcze w tym roku początkową pulę środków uda się powiększyć o kolejne pół miliona euro; wniosek w tej sprawie jest już w trakcie procedowania.

Od doraźnej pomocy do polityki strukturalnej

Poza samą inwestycją, polityczny przekaz jest jasny: rząd regionalny chce, aby wsparcie dla planowania przestrzennego przestało być działaniem doraźnym, a stało się polityką strukturalną. Ma to również praktyczny wymiar. Bez aktualnych planów zagospodarowania gminy tracą zdolność do uporządkowanego zarządzania swoim rozwojem, przeznaczania terenów pod zabudowę mieszkaniową, przewidywania lokalizacji obiektów publicznych czy realizacji infrastruktury z zachowaniem pewności prawnej. Przywrócenie tych dotacji ma właśnie przeciąć tę blokadę. Na archipelagu, gdzie debata na temat gruntów, mieszkań i równowagi terytorialnej zyskuje na znaczeniu, miejskie planowanie powraca na pierwszy plan jako jeden z podstawowych elementów definiujących, jak i w jakim kierunku rozwijają się Wyspy.

„Trójząb” wsparcia dla samorządów

Departament Polityki Terytorialnej uruchomił już Wirtualne Biuro Wyzwania Demograficznego (OVRD), biuro wsparcia technicznego, a wkrótce udostępni także wirtualną poradnię prawną. Te trzy działania tworzą „trójząb” wsparcia dla gmin, wprowadzony w celu – jak zapewnia Cruz – „wsparcia i nadania impulsu aktualizacji planowania przestrzennego na Wyspach Kanaryjskich”. – Zagospodarowanie przestrzenne jest kluczowe dla utrzymania uporządkowanego i spójnego rozwoju wysp – podkreśla dyrektor generalny.

Które gminy skorzystały najbardziej?

Analiza danych, do których ma dostęp dyrektor generalny, pozwala wyraźnie zaobserwować ewolucję tej pomocy w ostatnich latach i to, jak poszczególne gminy przyspieszyły porządkowanie swoich terenów. W 2019 roku zatwierdzono 26 wniosków ze średnią kwotą 36 156 euro. W 2020 roku łączna suma praktycznie się podwoiła, sięgając 1,8 miliona euro rozdzielonych na 38 dotacji, ze średnią 49 826 euro. Tendencja utrwaliła się w 2024 roku, gdy dotacje osiągnęły 2,3 miliona euro podzielone na 33 wnioski, a kulminację przyniósł rok 2025 z 21 przyznanymi pomocami. W latach 2019-2025 dane odnotowują 118 przyznanych dotacji.

W skumulowanym podziale środków za cały okres wyróżnia się kilka gmin pod względem łącznej otrzymanej kwoty. Na czele rankingu znajduje się Teror z 445 771 euro, za nim plasują się Tijarafe (426 027 euro), Pájara (407 427 euro), Mogán (396 174 euro) i Arafo z 363 500 euro. Dane pokazują też ciekawy przypadek: Gáldar to gmina, która najczęściej pojawiała się jako beneficjent, z 17 dotacjami w ciągu czterech lat, jednak łączna kwota otrzymanej pomocy (168 410 euro) pozostaje niższa niż w przypadku innych terytoriów z mniejszą liczbą, ale za to bardziej wartościowych wniosków.