Ukryty sekret u stóp Teide
W mało uczęszczanym zakątku u podnóża Teide wulkan skrywa jeden z najlepiej strzeżonych sekretów tego nieokiełznanego zakątka świata. Uwięzione między potężnymi murami skał bazaltowych, które niegdyś utworzyły bezwzględne lawy wielkiego wulkanu, spoczywa struktura równie niewidoczna, co zagadkowa: jezioro lodowatego powietrza. Temperatury są tam tak ekstremalne, że żyjące tam organizmy każdego dnia poddawane są skrajnym wahaniom termicznym. Naukowcy porównują to do przeżywania „lata i zimy” w ciągu niespełna 24 godzin.
Laboratorium natury
Ignacio Plazaola, badacz z Uniwersytetu Kraju Basków (UPV-EHU), od kilku lat regularnie przyjeżdża do Parku Narodowego Teide, ponieważ – jak sam przyznaje – „to jeden z najciekawszych obszarów do badań”. Jego entuzjazm nie dziwi nikogo, kto przemierzał szlaki utworzone przez malpaís, lapilli i bazalt. To właśnie ta osobliwa cecha otoczenia Teide podarowała nauce fascynującą zagadkę do rozwiązania: rośliny zdolne do przetrwania i wzrostu w warunkach ekstremalnego gradientu temperatur.
„Bardzo interesuje nas, w jaki sposób potrafią się przystosować do tego środowiska” – mówi Plazaola. W tym tygodniu wraz ze swoim zespołem i współpracownikami z Uniwersytetu La Laguna (ULL) prowadzi w terenie badania w ramach trzyletniego projektu Rebeca, finansowanego przez Państwową Agencję Parków Narodowych oraz UPV-EHU. Naukowcy zbierają dane w czasie rzeczywistym dotyczące wilgotności i temperatury, a także oceniają cykl fotosyntezy roślin rosnących w tym wyjątkowym miejscu.
Jak powstaje jezioro zimnego powietrza?
„Gdy w nocy nie wieje silny wiatr, prąd termiczny spływa po zboczach i zatrzymuje się w zagłębieniu, powodując tę różnicę temperatur” – wyjaśnia Plazaola. Jeziora zimnego powietrza to zjawisko znane również z innych parków narodowych, jak chociażby Picos de Europa. Jednak przypadek teidejskiego szczytu jest wyjątkowy – w niewielu miejscach na świecie można zaobserwować tak gwałtowny skok temperatury jak w tej kotlinie każdego dnia.
Pod skrajnymi warunkami
W palącym słońcu dwie naukowczynie, Beatriz Fernández i Enara Alday, pobierają próbki w zagłębieniu, które nocą zamienia się w lodowaty zbiornik. Na tej równinie, wyróżniającej się na tle surowego, księżycowego krajobrazu parku narodowego, dominują dwa gatunki krzewów, które przykuły uwagę badaczy: Descurainia bourgaeana (hierba pajonera) oraz Pterocephalus lasiospermus (rosalillo lub rosalito de cumbre).
„Te dwa gatunki rosną zarówno w okolicy Portillo, jak i w tym lodowym jeziorze, co pozwala nam porównać ich cechy” – wyjaśnia badacz. Obie lokalizacje dzieli zaledwie 20 metrów w poziomie i 50 metrów różnicy wysokości, ale łączy je znacznie większa przepaść: różnica temperatur sięgająca kilku stopni. „Tej ostatniej nocy wykryliśmy różnicę 7 stopni między oboma miejscami” – ujawnia Plazaola, choć bywa jeszcze większa. „W ubiegły wtorek zanotowaliśmy w tej strefie absolutne minimum wynoszące -14,5 stopnia” – dodaje.
Jeśli jednak nocą mamy do czynienia z jeziorem lodowatego powietrza, to rankiem – zwłaszcza po południu – może nastąpić sytuacja odwrotna: efekt patelni. „Gdy nie ma ruchu powietrza, w tej strefie panuje duszący upał” – zdradza badacz. Dla roślin są to niezwykle trudne warunki, szczególnie dla tych znajdujących się w fazie aktywnego wzrostu. Badacz podkreśla, że zarówno hierba pajonera, jak i rosalito de cumbre na Teide rosną praktycznie nieprzerwanie.
W innych zakątkach świata roślinność wstrzymuje wzrost i metabolizm, gdy napotka trudne warunki. Na Teide tak się nie dzieje. „Tutaj przymrozki występują przez wszystkie miesiące roku, więc rośliny nie mogą czekać, aż się skończą” – podkreśla Plazaola. „Nasza praca polega na sprawdzeniu, czy rośliny rosnące w zagłębieniu wykształciły specjalne mechanizmy adaptacyjne, by wytrzymać tak ekstremalne warunki” – tłumaczy.
Na żywo: pomiar fotosyntezy
W ostatnim tygodniu grupa badawcza prowadziła pomiary przez siedem dni i cztery noce. „Obecnie mierzymy fotosyntezę w czasie rzeczywistym” – podkreśla Plazaola. Naukowcy używają do tego instrumentów zdolnych do pomiaru pobierania dwutlenku węgla przez liście roślin. „Fotosynteza polega na pobraniu CO2 z powietrza i, przy użyciu energii słonecznej, wytworzeniu cukru” – przypomina badacz.
Badaczki umieszczają liście roślin w kapsule, w której kontrolowana jest temperatura i wilgotność. „Jedyne, co zmieniamy, to stężenie dwutlenku węgla – to tak, jakbyśmy dawali roślinie dużo albo mało dostępnego pożywienia” – wyjaśnia Fernández. Dzięki uzyskanym wynikom i zastosowaniu matematyki można oszacować, „jak roślina funkcjonuje w środku”.
Rośliny jak ferrari
Wstępne rezultaty, choć jeszcze bardzo wstępne, pokazały, że Descurainia bourgaeana działa jak „ferrari”. „Są bardzo szybkie w przeprowadzaniu fotosyntezy – to bardzo nas zaintrygowało, ponieważ oznacza, że są w stanie ciągłego wzrostu” – argumentuje Plazaola. Ponadto zaobserwowano również różnicę między mikroorganizmami znajdującymi się w glebie lodowego jeziora a tymi, które występują bliżej Portillo. To jednak dopiero pierwsze przybliżenie do tego, co może dziać się w tym rejonie Las Cañadas.
„Planujemy przeprowadzić więcej eksperymentów, aby dowiedzieć się, w jaki sposób mikroorganizmy wchodzą w interakcje z florą i czy może to wyjaśniać różnice adaptacyjne” – podsumowuje badacz.
Najświeższe wieści z Wysp Kanaryjskich
Codzienne newsy, alerty pogodowe i praktyczne informacje – prosto z wysp, po polsku. Mieszkamy tu i wiemy co się dzieje, zanim trafi do mediów. Wszystko publikujemy na naszym kanale WhatsApp – bez pośredników, bez algorytmu.
Pięć ton glonów usuniętych z plaż w Las Palmas de Gran Canaria
51 szkół na Teneryfie zyska „oazy klimatyczne”
Narkotykowy statek „Little Girls” zostanie zezłomowany. Cztery tony kokainy na pokładzie
Kontrowersje wokół turystyki wycieczkowej na Wyspach Kanaryjskich
Osuwisko w Risco de Famara na Lanzarote. Skały runęły w masywie Montaña de Gayo
Wyciek w porcie Las Palmas. Wprowadzono stan prealerty na Gran Canarii
Wyspy Kanaryjskie tracą rocznie 4 km naturalnego wybrzeża
Nowy gatunek chrząszcza na Teneryfie: odkrycie w wąwozie Barranco de Lora
Termity na Teneryfie. Gigantyczny problem w Tacoronte
