projekt lucas rak pluc wyspy kanaryjskie

Przełom w walce z rakiem płuc na Wyspach Kanaryjskich

Zdrowie /

Audio generowane przez AI (Readerr) - może zawierać błędy

Opracowanie przy pomocy sztucznej inteligencji na podstawie informacji hiszpańskojęzycznych. Źródło pod artykułem.

Rak płuc większym zagrożeniem niż choroby serca

Rak płuc stał się na Wyspach Kanaryjskich problemem zdrowia publicznego o pierwszorzędnym znaczeniu. W ciągu ostatnich dwóch lat wyprzedził nawet choroby układu krążenia jako przyczynę zgonów. Największa tragedia tej choroby tkwi w późnym rozpoznaniu — w początkowych fazach nowotwór nie daje bowiem żadnych objawów.

Inne częste nowotwory mają dostępne i ugruntowane programy przesiewowe: mammografia w raku piersi czy badanie krwi utajonej w kale w raku jelita grubego. Rak płuc nie doczekał się natomiast systemu, który byłby realnie wykonalny, ponieważ standardowym badaniem przesiewowym jest tomografia komputerowa o niskiej dawce promieniowania. Jej bezpośrednie zastosowanie u bezobjawowej populacji okazuje się na wyspach niewykonalne z powodu przeciążenia pracowni radiodiagnostyki, zaangażowanych w pomoc doraźną oraz ocenę zaawansowania u pacjentów już zdiagnozowanych.

Projekt Lucas — badanie krwi zamiast tomografu

Aby stawić czoła temu problemowi, na Wyspach Kanaryjskich powstaje Lucas — akronim od LUng CAncer Screening. To projekt kliniczny, który niedawno otrzymał grant Fundacji Mapfre Canarias. Zakłada ocenę panelu ośmiu markerów nowotworowych we krwi wraz z czynnością nerek i wątroby, by za pomocą algorytmu obliczyć indywidualne ryzyko jeszcze przed wykonaniem tomografii. W przyszłości pozwoliłoby to działać jako filtr już na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej i odciążyć pracownie radiodiagnostyczne szpitali na archipelagu.

María Cecilia Martín, lekarka szpitala Nuestra Señora de la Candelaria i kierowniczka projektu, wyjaśnia, że Lucas powstaje po to, by powtórzyć filozofię wczesnego wykrywania znaną z innych nowotworów — jak test krwi utajonej w kale w raku jelita grubego — ale dostosowaną do raka płuc. Chodzi o stworzenie analitycznego filtra krwi poprzedzającego badania obrazowe.

Osiem markerów i algorytm oceny ryzyka

Lekarka tłumaczy, że pod względem biologicznym guz płuca cechuje się dużą heterogenicznością histologiczną — wyróżniamy m.in. gruczolakoraki i raki drobnokomórkowe — w odróżnieniu od innych nowotworów jednorodnych, jak rak prostaty. Aby objąć wszystkie te różne typy komórek, projekt mierzy „baterię ośmiu różnych markerów nowotworowych” w połączeniu z badaniami czynności nerek i wątroby.

Te ostatnie oznaczenia są kluczowe, ponieważ zaburzenia klirensu mogą sztucznie podnosić stężenie niektórych markerów we krwi „i generować wyniki fałszywie dodatnie”. Algorytm komputerowy dopasowuje poziom markerów we krwi do profilu metabolicznego i biologicznego każdej osoby, wydając trzystopniową stratyfikację ryzyka — niskie, umiarkowane lub wysokie — która wskazuje, kto powinien zostać skierowany na tomografię.

Stuprocentowa skuteczność w testach szpitalnych

Choć badanie krwi ma teoretycznie niższą czułość niż bezpośrednia ocena obrazowa, algorytm markerów testowano już w warunkach szpitalnych u pacjentów przyjętych z podejrzanymi guzkami płucnymi. W tej grupie klinicznej — podkreśla Martín — narzędzie nie tylko pomagało ukierunkować typ nowotworu, czyli odróżnić gruczolakoraka od raka drobnokomórkowego, ale osiągnęło wskaźnik trafności na poziomie 100 proc.

„W wielu przypadkach guzki były bardzo maleńkie albo wręcz nie dało się ich zobaczyć, a algorytm już alarmował, że nowotwór faktycznie jest. Stąd wziął się pomysł, by sprawdzić go jako badanie przesiewowe” — zapewnia lekarka.

Grant, etyka i pierwsze rekrutacje

Projekt otrzymał finansowanie w formie grantu Fundacji Mapfre Canarias, który pokryje koszty oznaczeń analitycznych i tomografii potwierdzających. Zespół badawczy przygotowuje obecnie dokumentację kliniczną do oceny przez szpitalną komisję etyki i badań naukowych. Zakłada jej złożenie na początku listopada i rozpoczęcie rekrutacji pierwszych pacjentów w grudniu lub najpóźniej na początku stycznia.

Początkowa próba obejmie 100 pacjentów rekrutowanych w poradniach monograficznych leczenia palenia tytoniu oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) szpitala Nuestra Señora de la Candelaria i szpitala del Sur. „Zarówno z poradni leczenia palenia, jak i z poradni POChP pochodzi grupa pacjentów o wysokim odsetku ryzyka rozwoju raka płuc” — wyjaśnia Martín.

Lekarz rodzinny pierwszym filtrem

Projektowany model opieki stawia lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej jako głównych zlecających badanie. To profesjonaliści z najlepszą znajomością historii pacjenta — jego nałogu palenia czy wcześniejszych schorzeń — więc zdaniem kierowniczki projektu znajdują się w idealnej pozycji, by przeprowadzać pierwszy filtr w bezobjawowej populacji.

Jeśli chodzi o wykonalność techniczną, algorytm jest hostowany w chmurze, a bateria ośmiu markerów nowotworowych jest już rutynowo wykonywana w laboratoriach czterech dużych szpitali publicznych na Wyspach Kanaryjskich, podlegających Kanaryjskiej Służbie Zdrowia. Gdyby wyniki pilotażu były korzystne, program mógłby zostać wdrożony w całym systemie ochrony zdrowia archipelagu bez konieczności inwestycji w nową infrastrukturę analityczną.

Szansa na wcześniejszą diagnostykę

Obecnie międzynarodowe wytyczne przesiewowego badania płuc tomografem wskazują jako grupę wejściową osoby od 50. roku życia z wysokim skumulowanym spożyciem tytoniu — wskaźnik paczkolat równy lub wyższy niż 20. Ten limit wieku wynika z biologicznego ryzyka powtarzanej ekspozycji na promieniowanie jonizujące podczas tomografii, które — jak zaznacza Martín — może indukować inne nowotwory u osób młodszych.

Ponieważ jednak Lucas opiera się na zwykłym pobraniu krwi, eliminuje czynnik radiologiczny. A że średni wiek pojawienia się raka płuc wynosi 45 lat, badanie krwi otwiera drogę do rozpoczęcia wczesnego wykrywania w przedziale od 40. do 45. roku życia.

Źródło

Przewijanie do góry
Share via
Facebook
X (Twitter)
LinkedIn
Mix
Email
Print
Copy Link
Copy link
CopyCopied